Lý thuyết
Lớp 12
Môn Văn
Soạn bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý lớp 12

Soạn bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý lớp 12

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ

 

I. HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI

Đề bài. (Sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1 - Trang 20)

Anh (chị) hãy trả lời câu hỏi sau của nhà thơ Tố Hữu: Ôi, Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn?

1. Tìm hiểu đề:

- Câu thơ viết dưới dạng câu hỏi, nêu lên vấn đề “sống đẹp” trong đời sống của mỗi người muốn xứng đáng là “con người” cần nhận thức đúng và rèn luyện tích cực.

- Để sống đẹp, mỗi người cần xác định: lí tưởng (mục đích sống) đúng đắn, cao đẹp; tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu; trí tuệ (kiến thức) mỗi ngày thêm mở rộng, sáng suốt; hành động tích cực, lương thiện…Với thanh niên, HS, muốn trở thành người sống đẹp, cần thường xuyên học tập và rèn luyện để từng bước hoàn thiện nhân cách.

- Dẫn chứng chủ yếu dùng tư liệu thực tế, có thể lấy dẫn chứng trong thơ văn nhưng không cần nhiều.

2. Lập dàn ý:

a. Mở bài:

- Giới thiệu về cách sống của thanh niên hiện nay.

- Dẫn câu thơ của Tố Hữu.

b. Thân bài:

* Giải thích: Thế nào là sống đẹp?

* Các biểu hiện của sống đẹp:

- Lí tưởng (mục đích sống) đúng đắn, cao đẹp.

- Tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu.

- Trí tuệ (kiến thức) mỗi ngày thêm mở rộng, sáng suốt.

- Hành động tích cực, lương thiện.

→ Câu thơ trên nêu lí tưởng và hướng con người tới hành động để nâng cao phẩm chất, giá trị con người.

* Chứng minh, bình luận:

- Nêu những tấm gương người tốt, việc tốt:

+ Những tấm gương hi sinh cao cả vì lí tưởng: Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh,  Trần Bình Trọng, Lê Văn Tám,Tô Vĩnh Diện,Phan Đình Giót, Võ Thị Sáu…

+ Những tấm gương sống đẹp trong cuộc sống thường ngày: những y bác sĩ trên tuyến đầu chống đại dịch COVID, những tấm lòng hảo tâm quyên góp giúp đồng bào miền Trung vượt qua bão lụt, những chiến sĩ đang ngày đêm canh giữ bảo vệ biên cương của Tổ quốc,...

* Bàn luận, mở rộng:

- Với thanh niên, học sinh muốn trở thành người “sống đẹp” cần: Chăm chỉ học tập, khiêm tốn học hỏi, biết nuôi dưỡng hoài bão, ước mơ; Thường xuyên tu dưỡng và rèn luyện đạo đức, có tinh thần bao dung, độ lượng.

- Phê phán lối sống ích kỉ, vô trách nhiệm, thiếu ý chí, nghị lực…

c Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của sống đẹp.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí

* Bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí thường có một số nội dung sau:

- Giới thiệu, giải thích tư tưởng, đạo lí cần bàn luận.

- Phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến vấn đề bàn luận.

- Nêu ý nghĩa, rút ra bài học nhận thức và hành động về tư tưởng, đạo lí.

* Ngoài những nội dung trên, bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí cần diễn đạt cần chuẩn xác, mạch lạc; có thể sử dụng một số phép tu từ và yếu tố biểu cảm nhưng phái phù hợp và có chừng mực.

2. Dàn ý chung của bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí

a. Mở bài: Giới thiệu tư tưởng, đạo lí cần bàn luận, trích dẫn (nếu đề đưa ý kiến, nhận định).

b. Thân bài:

- Giải thích, nêu nội dung vấn đề cần bàn luận. Trong trường hợp cần thiết, người viết chú ý giải thích các khái niệm, các vế và rút ra ý khái quát của vấn đề.

- Phân tích vấn đề trên nhiều khía cạnh, chỉ ra biểu hiện cụ thể.

- Chứng minh: Dùng dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề.

- Bàn bạc vấn đề trên các phương diện, khía cạnh: đúng - sai, tốt - xấu, tích cực - tiêu cực, đóng góp - hạn chế,…

- Liên hệ, mở rộng vấn đề, rút ra bài học nhận thức và hoạt động về tư tưởng đạo lí.

c. Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của vấn đề trong lí luận và thực tiễn đời sống.

III. GỢI Ý LUYỆN TẬP

Câu 1. (Sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1 - trang 21, 22)

- Vấn đề mà Nê- ru bàn luận là phẩm chất văn hoá trong nhân cách của mỗi con người.

- Có thể đặt tiêu đề cho văn bản là: “Thế nào là con người có văn hoá?” Hay “Một trí tuệ có văn hoá”.

- Tác giả đã sử dụng các thao tác lập luận: Giải thích (đoạn 1), phân tích (đoạn 2) , bình luận (đoạn 3).

- Cách diễn đạt rất sinh động: (Giải thích: đưa ra câu hỏi và tự trả lời. Phân tích: trực tiếp đối thoại với người đọc tạo sự gần gũi thân mật. Bình luận: viện dẫn đoạn thơ của một nhà thơ Hi Lạp vừa tóm lược các luận điểm vừa tạo ấn tượng nhẹ nhàng, dễ nhớ, hấp dẫn).

Câu 2. (Sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1 - trang  22)

a. Mở bài:

- Dẫn dắt.

- Trích dẫn nguyên văn câu nói của L. Tôn-xtôi.

b. Thân bài:

* Giải thích:

Giải thích các khái niệm và ý nghĩa câu nói của nhà văn L. Tôn-xtôi.

- “Lí tưởng”: mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất mà người ta muốn đạt tới.

- “Cuộc sống” mà L. Tôn-xtôi nói đến là những giá trị, những điều tốt đẹp.

- Câu nói của L. Tôn-xtôi:

+ “Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường”: Lí tưởng đưa ra phương hướng cho hành động của con người để họ không sa ngã, lạc lối, biết phấn đấu vì những điều tốt đẹp.

+ “Không có lí tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống”: Sống không có mục đích, không có lí tưởng thì cuộc sống trở nên vô nghĩa.

→ Câu nói của L. Tôn-xtôi khẳng định vai trò của lí tưởng đối với cuộc sống của mỗi con người.

* Phân tích vai trò của lí tưởng:

- Lí tưởng có vai trò quan trọng trong đời sống của thanh niên, là yếu tố quan trọng làm nên cuộc sống con người .

* Bình luận: Vì sao sống cần có lí tưởng?

- Sống có lí tưởng giúp con người vượt qua những khó khăn, nghịch cảnh, biết phấn đấu, vươn lên.

- Sống có lí tưởng giúp con người sống tích cực, lạc quan, sống hết mình, tạo nên một cuộc đời có ý nghĩa và cống hiến được những điều tốt đẹp cho xã hội...

Dẫn chứng: Lí tưởng yêu nước của Hồ Chí Minh.

*Bàn bạc, mở rộng:

- Mỗi người cần lựa chọn và phấn đấu cho lí tưởng sống.

- Phê phán những người sống thụ động, sống không có lí tưởng, không có mục đích, hoặc lại hướng đến những mục đích xấu.

c. Kết bài:

- Khẳng định câu nói của Lep Tôn-xtôi là đúng đắn.

- Lí tưởng là thước đo đánh giá con người.

- Nhắc nhở thế hệ trẻ biết sống vì lí tưởng.

 

Môn Văn lớp 12