Cách viết mở bài và kết bài áp dụng cho mọi đề văn

Một bài văn hay không chỉ nằm ở nội dung thân bài mà phần mở bài và kết bài cũng quan trọng không kém. Mở bài là bước đầu tiên tiếp cận và thu hút người đọc, khởi đầu cho quá trình trình bày vấn đề nghị luận và kết bài cho ta biết việc trình bày vấn đề đã kết thúc. Chính vì vậy mà mở bài và kết bài sao cho lôi cuốn người đọc cũng là một kỹ năng cần phải rèn luyện.

1, Phương pháp viết mở bài

Nhiều học sinh thường gặp khó khăn trong việc mở đầu bài văn của mình. Một mở bài hay sẽ gây được ấn tượng trong lòng người đọc và giúp các bạn có thêm cảm hứng cho bài viết của mình. Mở bài là một kỹ năng quan trọng cho thấy người viết đã xác định đúng hướng và đi sâu vào vấn đề cần thể hiện.

Viết một mở bài vừa gây ấn tượng vừa phải đầy đủ nội dung là điều không hề dễ dàng. Một mở bài hay được thể hiện qua việc sử dụng ngôn từ viết hay, cách dẫn dắt và nêu vấn đề ấn tượng. Có hai nguyên tắc để viết mở bài đúng và hay đó là: nêu đúng vấn đề đặt ra và nếu những ý khái quát về vấn đề hoặc tóm tắt nội dung thể hiện một cách ngắn gọn nhưng vẫn rõ ý diễn đạt.

Một mở bài hay cần có các yếu tố:

  • Ngắn gọn: Số lượng phù hợp cho mở bài là 4-6 câu, nội dung chỉ cần tóm tắt ngắn gọn vấn đề. Phần mở bài quá dài dòng không những khiến bạn mất thời gian mà còn cạn kiệt ý tưởng cho phần thân bài hoặc bị lan man, sai lệch ý trong cách thể hiện. Hãy cứ hiểu rằng, mở bài là sự tóm tắt, khơi gợi nội dung để người đọc cảm nhận được sự tò mò và muốn đi chinh phục nội dung tiếp theo ở phần thân bài.

  • Đầy đủ: Một mở bài đầy đủ là mở bài nêu được vấn đề nghị luận, câu nói dẫn dắt, vấn đề chính cung như nội dung bao quát bắt buộc nhắc đến ở phần mở bài.

  • Độc đáo: Mở bài độc đáo là gây được sự chú ý cho người đọc bằng những liên tưởng khác lạ, tưởng tượng phong phú, tạo sự cuốn hút bất ngờ cho người đọc.

  • Tự nhiên: Ngôn từ giản dị, mộc mạc cũng là một trong những cách gây thiện cảm đối với người đọc về sự chân thành và gần gũi.

Phần mở bài là phần có ảnh hưởng đến cảm xúc, tâm lý người đọc nên học sinh cần có sự đầu tư về kiến thức và kỹ năng để tránh lạc đề, sơ sài, dài dòng và nhàm chán. Các em cần tuân thủ những nguyên tắc và các yếu tố cơ bản cần thiết trong việc tạo một mở bài hay và ý nghĩa.

Có hai cách mở bài mà các em có thể tham khảo:

  • Mở bài trực tiếp: Đây là cách đi thẳng vào vấn đề nghị luận nhưng không nên nói hết nội dung để khơi gợi được sự tò mò trong lòng người đọc. Đặt vấn đề theo cách trực tiếp này sẽ dễ làm, nhanh gọn, tự nhiên, dễ tiếp nhận, tuy nhiên thường khô khan, cứng nhắc, thiếu hấp dẫn cho bài viết.

Nếu đề bài yêu cầu nghị luận về tác phẩm thì mở bài cần giới thiệu được tên tác giả, phong cách thơ tác giả, tên tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác, trích dẫn thơ và giới thiệu vấn đề nghị luận.

  • Mở bài gián tiếp: Học sinh cần phải dẫn dắt vào đề bằng cách nêu lên những ý có liên quan đến vấn đề nghị luận để gây sự chú ý cho người đọc sau đó dẫn dắt sang luận đề. Người viết có thể sử dụng ý kiến, câu chuyện, đoạn thơ, đoạn văn, phát ngôn của nhân vật nổi tiếng nào đó để đưa về vấn đề sẽ bàn luận trong bài viết. Mở bài theo cách này sẽ tạo được sự uyển chuyển, linh hoạt cho bài viết và hấp dẫn người đọc.

Một số cách mở bài gián tiếp như: 

  • So sánh cách đối chiếu hai hoặc nhiều đối tượng với nhau ở phương diện giống nhau, khác nhau hoặc cả hai. 

  • Đi từ đề tài chung: Bất kỳ tác phẩm văn học nào cũng thuộc một đề tài nào đó, có thể là đề tài về mùa thu, tình bạn, tình yêu, tình cảm gia đình,...học sinh có thể bám theo đó để dẫn dắt vào vấn đề nghị luận.

  • Đi từ giai đoạn: Mỗi thời kỳ lịch sử, giai đoạn lịch sử lại có những bối cảnh xã hội khác nhau ảnh hưởng ít nhiều đến giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm. Học sinh có thể dựa vào đó để tạo điểm nhấn và khơi gợi tò mò cho mở bài.

  • Đi từ thể loại: Mỗi thể loại văn học có những đặc trưng riêng của nó, người viết dựa vào đặc trưng thể loại để giải mã nghệ thuật trong tác phẩm.

  • Trích dẫn một câu nói, một câu thơ hoặc một triết lí cuộc sống.

2, Phương pháp viết kết bài

Một kết bài hay là một kết bài tạo được dư âm bài viết và để lại nhiều suy ngẫm trong lòng người đọc. Nếu kết bài có sức nặng sẽ tạo nên những cảm xúc tốt cho người đọc. Kết bài là phần kết thúc bài viết, nó có nhiệm vụ tổng kết, thâu tóm lại vấn đề được đặt ra ở mở bài và phát triển ở thân bài, đồng thời mở ra hướng suy nghĩ mới, tình cảm mới cho người độc góp phần tạo nên tính hoàn chỉnh, trọn vẹn cho bài văn.

Giống như mở bài, kết bài chỉ nêu lên ý khái quát, không trình bày lan man, dài dòng hoặc lặp lại sự giảng giải, minh họa, nhận xét chi tiết như thân bài. Một kết bài hay không chỉ gói lại mà còn mở ra được suy nghĩ, tình cảm người đọc. Thâu tóm lại nội dung bài viết không có nghĩa là nhắc lại mà phải dùng hình thức khái quát ngắn gọn hơn; khơi gợi và tạo dư âm trong lòng người đọc.

Một kết bài hay là một kết bài có bình luận mở rộng và nâng cao bằng chính quan điểm người viết đan xen liên tưởng, vận dụng, phát triển và mở rộng nâng cao vấn đề.

Học sinh có thể kết bài bằng cách đưa ra nhận định của những nhà văn, nhà thơ khác về tác phẩm đó.

Hy vọng bài viết này sẽ giúp ích cho các em trong quá trình chinh phục điểm tối đa mở bài và kết bài.